การพัฒนาหลักสูตรเสริมตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับบริบทภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ สำหรับนักศึกษาครูวิทยาศาสตร์

Abstract

ารวิจัยและพัฒนานี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาหลักสูตรเสริมตามแนวคิด การเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับบริบทภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ สำหรับ นักศึกษาครูวิทยาศาสตร์ 2) พัฒนาหลักสูตรเสริมตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับบริบทภูมิ ปัญญาท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ สำหรับนักศึกษาครูวิทยาศาสตร์ และ 3) ศึกษาประสิทธิผล ของหลักสูตรเสริมโดยเปรียบเทียบความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ของนักศึกษาครูวิทยาศาสตร์ ก่อนและหลังการใช้หลักสูตร และเปรียบเทียบความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ของนักศึกษาครูวิทยาศาสตร์ หลังเรียนกับเกณฑ์ร้อยละ 70 ซึ่งการวิจัย แบ่งเป็น 4 ระยะ คือ 1) การศึกษาข้อมูลพื้นฐาน 2) การพัฒนาหลักสูตรเสริม 3) การนำหลักสูตรไปใช้ และ 4) การ ปรับปรุงแก้ไขหลักสูตร กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในระยะที่ 3 คือ นักศึกษาครูวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จำนวน 31 คน เลือกกลุ่มตัวอย่างโดยสุ่มตัวอย่างสองขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ 1) หลักสูตรเสริมตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐานร่วมกับบริบทภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อส่งเสริม ความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ 2) แบบประเมินความฉลาดรู้ ค่าความยาก .23 – .76 ค่าอำนาจจำแนก .2 – .54 และค่า สัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาก = .61 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้ คือ 1) สถิติเชิงบรรยาย ประกอบด้วย ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 2) สถิติทดสอบทีสำหรับกลุ่มสัมพันธ์กัน 3) สถิติทดสอบทีสำหรับกลุ่มเดียว ผลการพัฒนาหลักสูตร พบว่า 1) ข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาหลักสูตรเสริม ได้แก่ แนวคิดการพัฒนา หลักสูตร แนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน ภูมิปัญญาด้านอาหารไทย และความฉลาดรู้ วิทยาศาสตร์ 2) ผลการสร้างหลักสูตร พบว่า หลักสูตรมี 5 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) หลักการและเหตุผล 2) จุดประสงค์ ของหลักสูตร 3) เนื้อหาสาระของหลักสูตร 4) กิจกรรมการจัดการเรียนรู้ และ 5) การวัดและการประเมินผลการเรียนรู้ สำหรับกระบวนการเรียนการสอนโดยแนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ 1) เลือกปรากฏการณ์ที่ เกี่ยวข้องกับภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารของชาวไทยเชื้อสายรามัญ 2) ดำเนินกิจกรรม โดยผู้เรียนค้นคว้า สืบเสาะหาคำตอบ เขียนคำอธิบายเพื่อระบุความสัมพันธ์ที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ภูมิปัญญา ท้องถิ่นด้านอาหารของชาวไทยเชื้อสายรามัญ 3) ผู้เรียนให้เหตุผลและลงข้อสรุปความรู้ที่ได้ค้นคว้าหาคำตอบ มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน เพื่อนำไปสู่การลงข้อสรุปในการสร้างคำอธิบายสุดท้ายของปรากฏการณ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น ด้านอาหารของชาวไทยเชื้อสายรามัญ และ 4) ผู้สอนตรวจสอบความเข้าใจของผู้เรียน การตรวจสอบคุณภาพหลักสูตร พบว่า หลักสูตรมีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด (M = 4.86, SD = .22) และ 3) การศึกษาประสิทธิภาพ ของหลักสูตร พบว่า ผลการเปรียบเทียบคะแนนความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ ก่อนและหลังเรียน มีความแตกต่างอย่างมี นัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 (t30 = 23.504, p = .001) และผลการเปรียบเทียบคะแนนความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์หลัง เรียนกับเกณฑ์ร้อยละ 70 ด้วย one sample t -test พบว่า ความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ของนักศึกษาหลังเรียน สูงกว่า เกณฑ์ร้อยละ 70 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ที่ระดับ .01 (t30 = 9.43, p = .001) นวัตกรรมที่ได้จากการวิจัยในครั้งนี้ คือ หลักสูตรการส่งเสริมความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ ของนักศึกษาครู วิทยาศาสตร์ โดยใช้หลักสูตรเสริมตามแนวคิดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน ร่วมกับบริบทภูมิปัญญาท้องถิ่น เป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพ สามารถพัฒนาความฉลาดรู้วิทยาศาสตร์ของครูวิทยาศาสตร์ได้อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งการบูรณาการภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านอาหารไทยเป็นการเชื่อมโยงกับชีวิตจริง ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีความฉลาดรู้ ทางวิทยาศาสตร์ที่สูงขึ้น อันเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาครูวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ในศตวรรษที่ 21